काठमाडौं, । काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाहले भारतबाट आयात हुने फूलमाथि प्रतिबन्ध लगाउने निर्णय गरेसँगै नेपाली किसानहरू उत्साहित भएका छन् । उनले तिहार पर्वको सन्दर्भमा यो निर्णयलाई नेपाली कृषकका लागि “विशेष उपहार”का रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।
तिहारको समयमा वर्षैभर किसानले उब्जाएका सयपत्री, गोदावरी, मखमली लगायतका फूलहरू बिक्री हुने मुख्य सिजन हो । यस्तै समयमा हरेक वर्ष भारतबाट ठूलो मात्रामा फूल आयात हुने प्रचलन थियो । यसले नेपाली किसानका फूल बजारमा खप्न नसक्ने अवस्था सिर्जना गर्दै आएको थियो । तर यस वर्ष महानगरको नयाँ निर्णयले त्यो स्थितिमा परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
फूल उत्पादनमा आत्मनिर्भरता तर्फ कदम
काठमाडौं महानगरपालिकाको निर्णय अनुसार अब तिहारका बेला महानगर क्षेत्रभित्र फूल सजावट, माला निर्माण र बिक्रीका लागि भारतीय फूल आयात गर्न नपाइनेछ । यसबाट नेपाली किसानका उत्पादनले प्राथमिकता पाउनेछन् ।
किसानहरूका अनुसार गत वर्षहरूमा भारतबाट फूल आयातका कारण उनीहरूले खेतमा फलाएको फूल बासी भएर फ्याँक्नुपरेको थियो । विशेष गरी भक्तपुर, ललितपुर, मकवानपुर, चितवन, र नुवाकोटका किसानले व्यावसायिक रूपमा फूलखेती गर्दै आएका छन् । उनीहरूका उत्पादनहरू उपभोक्तासम्म पुग्ने मार्ग अवरुद्ध हुँदा नोक्सानी बेहोर्नु परेको थियो ।
अब भने मेयर बालेनको निर्णयले घरेलु उत्पादनको खपत बढाउने विश्वास किसानहरूले व्यक्त गरेका छन् ।
कृषकको खुशी र बजारमा उत्साह
काठमाडौं उपत्यकाका फूल व्यापारी र किसान संघहरूले पनि यो निर्णयको स्वागत गरेका छन् । उनीहरूले यसलाई “कृषिमा आत्मनिर्भरता र राष्ट्रिय सम्मानतर्फको ऐतिहासिक पहल” भनेका छन् ।
काठमाडौंको कलंकीस्थित फूल बजारका व्यापारी सीता तामाङ भन्छिन्, “हामीले वर्षेनी भारतबाट फूल ल्याउँदा नेपाली किसानको उत्पादन बर्बाद हुन्थ्यो । अहिले यो प्रतिबन्धले उनीहरूलाई न्याय दिलाएको छ ।”
फूल उत्पादक किसान प्रेमबहादुर बुढाथोकीका अनुसार, “तिहारको मुख्य मुनाफा यही फूलमा निर्भर हुन्छ । यो निर्णयले हाम्रो मेहनतको मूल्य सुनिश्चित गर्छ ।”
‘तिहार उपहार’को रूपमा नीति
मेयर बालेनले सामाजिक सञ्जालमार्फत जानकारी दिँदै भनेका छन्, “विदेशी फूलमा निर्भर हुनुपर्ने कुनै कारण छैन । हाम्रो माटोमा फुलेका फूल नै हाम्रो संस्कृति र आत्मसम्मानका प्रतीक हुन् ।”
उनका अनुसार, काठमाडौं महानगरले फूलखेती गर्ने किसानहरूलाई सहयोग गर्न विशेष कार्यक्रम पनि ल्याउने तयारी गरेको छ । त्यसअन्तर्गत सहकारी मार्फत बजार सुनिश्चितता, वितरण व्यवस्थापन, र सजावटका लागि फूल संकलन केन्द्र स्थापना गरिनेछ ।
साथै, महानगरले सार्वजनिक कार्यक्रम, तिहार सजावट, र मालामा केवल “स्थानीय फूल” प्रयोग गर्न आग्रह गरेको छ ।
कृषि क्षेत्रमा नयाँ सोचको संकेत
विशेषज्ञहरूको भनाइमा, यो निर्णय केवल फूलखेतीमा सीमित नभई सम्पूर्ण कृषि नीतिमा आत्मनिर्भरता तर्फको सन्देश हो । नेपालले हरेक वर्ष कृषि उत्पादनमा विदेशी निर्भरता बढाउँदै आएको छ – चाहे त्यो फलफूल, तरकारी, फूल वा अन्य बाली होस् ।
कृषिविज्ञ डा. निर्मल श्रेष्ठका अनुसार, “नेपालमा फूलखेतीको सम्भावना अत्यन्त ठूलो छ । तर नीति र बजार नहुँदा किसान हतोत्साहित भएका थिए । यस्तो निर्णयले तिनीहरूमा नयाँ आशा जगाएको छ ।”
उनी भन्छन्, “स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिने निर्णयले केवल किसानलाई होइन, उपभोक्तालाई पनि फाइदा पुर्याउँछ, किनकि ताजा, सस्तो र स्वदेशी उत्पादन उपलब्ध हुन्छ ।”
फूलखेतीका चुनौती र अवसर
फूलखेती नेपालमा अझै नयाँ व्यवसायको रूपमा विकसित हुँदैछ । यो खेती श्रममुखी भए पनि आम्दानीको दृष्टिले आकर्षक मानिन्छ । तर गुणस्तरका आधार, सिंचाइको समस्या, र बजार पहुँच अभावले किसानलाई चुनौती दिइरहेको छ ।
कृषक सङ्घका अनुसार, देशभर करिब १५ हजार किसान साना–ठूला रूपमा फूलखेतीमा संलग्न छन् । काठमाडौं उपत्यका मात्र होइन, पोखरा, बुटवल, धरान, र जनकपुरमा समेत फूल उत्पादन तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ ।
फूलमाला बिक्री–वितरणका लागि काठमाडौँ महानगरपालिकाले तोकेका ३२ स्थानहरू निम्नानुसार छन् :-
एन.भी. सेन्टर – नयाँ बानेश्वर
बिग मार्ट – शंखमूल
आइ प्लेक्स मल – नयाँ बानेश्वर
सेल्सबेरी – मध्यबानेश्वर
फोनेक्स टावर – बत्तीसपुतली
तिनकुने चौर – तिनकुने
सिफल चौर – सिफल
एसी कम्प्लेक्स – चाबहिल
चाबहिल गणेशस्थान तरकारी बजार – चाबहिल
के.एल. टावर पूर्व – चाबहिल
चाबहिल सेन्टर अगाडि – चाबहिल
धर्म चक्र पार्क – स्वयम्भू
कालिमाटी ब्याङ्क्वेट – कालिमाटी
द्यौखेल – कालिमाटी
भाटभटेनी – कलङ्की
भ्याली कोल्ड स्टोर – नयाँ बजार
बुद्ध महल – माछापोखरी
गुणस्तर खाल्डो – माछापोखरी
वडा ५ अगाडिको डबली – हाँडीगाउँ
गणेश मन्दिर डबली – हाँडीगाउँ
कोइराला स्मार्ट – सामाखुशी, वडा २६
सेल्सबेरी – महाराजगञ्ज
बिग मार्ट – गङ्गबु
बिग मार्ट – चपलकारखाना
बिग मार्ट – बालुवाटार
आइटी भवन – कमलादी, वडा २८
स्टार मल – पुतलीसडक, वडा २८
भाटभटेनी – अनामनगर, वडा ९
टेवाल मन्दिर – सुन्धारा
काठमाडौँ महल – सुन्धारा
वडा कार्यालय निर्माण स्थल – अद्धेतमार्ग, वडा २८
बजरा कम्प्लेक्स (न्यू प्लाजा) – गुडमार्ट