स्वच्छ खाना भनेको जोखिममुक्त खाना हो जसमा पोषणको लागि वास्तविक मात्रा, सरसफाइ, सरसफाइ र खाद्य सुरक्षा कायम राख्ने पूरक समावेश गरिएको हुन्छ।खाना जनसंख्याको स्वास्थ्य, पोषण स्थिति र उत्पादकत्वको प्रमुख निर्धारक हो। त्यसकारण, हामीले उपभोग गर्ने खाना स्वस्थकर र सुरक्षित हुनु आवश्यक छ। असुरक्षित खानाले ठूलो संख्यामा खाद्यजन्य रोगहरू निम्त्याउन सक्छ। तपाईंले दूषित वा मिसावटयुक्त खानाबाट हुने स्वास्थ्य समस्याहरूको बारेमा पत्रपत्रिकाहरूमा रिपोर्टहरू देख्नुभएको होला।
Food Safety-
खाद्य सुरक्षा भनेको खानेकुरा सुरक्षित छ, र यसले मानिसलाई नोक्सान नगर्छ भन्ने निश्चितता हो।
यसलाई बुझ्न सजिलो बनाउन “विषाक्तता” र “जोखिम” भन्ने दुई कुरा हेर्नुपर्छ:
-
विषाक्तता → केहि पदार्थले हानि गर्न सक्ने शक्ति।
-
जोखिम → त्यो पदार्थले कति मात्रामा र कसरी हानि पुर्याउने सम्भावना छ।
जोखिम भौतिक (जस्तै ढुङ्गा, काँच), रासायनिक (जस्तै कीटनाशक), वा जैविक (जस्तै ब्याक्टेरिया) हुन सक्छ, जसले मानिसलाई रोग लगाउन सक्छ।
खानालाई स्वच्छ के ले बनाउँछ?
स्वच्छ खाना सफा र सुरक्षित तरिकाले तयार, भण्डारण र ह्यान्डल गरिन्छ। मुख्य कारकहरू समावेश छन्:
स्वच्छ सामग्रीहरू – ताजा फलफूल, तरकारी, अन्न, र मासु जुन कीटनाशक, रसायन र बिग्रने पदार्थबाट मुक्त छन्।
उचित खाना पकाउने – हानिकारक ब्याक्टेरियालाई मार्न खाना सही तापक्रममा पकाउनु पर्छ।
सुरक्षित भण्डारण – सफा कन्टेनरमा र सही तापक्रममा खाना भण्डारण गर्ने (नाश हुने वस्तुहरूको लागि फ्रिज)।
स्वच्छ ह्यान्डलिङ – हात धुने, सफा भाँडाकुँडा प्रयोग गर्ने, र क्रस-दूषित हुनबाट बच्ने (जस्तै, काँचो मासुलाई पकाएको खानाबाट अलग राख्ने)।
स्वच्छ खानाका प्रकारहरू
१. ताजा फलफूल र तरकारीहरू
किन स्वच्छ? भिटामिन र खनिजहरूले भरिपूर्ण, तर फोहोर र कीटनाशकहरू हटाउन राम्ररी धुनुपर्छ।
उदाहरणहरू: स्याउ, केरा, पालुङ्गो, गाजर।
सुझाव: खाना खानु वा खाना पकाउनु अघि बगिरहेको पानीमुनि धुनुहोस्।
२. सम्पूर्ण अन्न र दालहरू
किन स्वच्छ? यदि राम्रोसँग भण्डारण गरिएको छ भने हानिकारक additives बाट प्राकृतिक रूपमा मुक्त।
उदाहरणहरू: खैरो चामल, जई, दाल, छोला।
सुझाव: कीरा र ओसिलोपनबाट बच्न हावा बन्द कन्टेनरहरूमा भण्डार गर्नुहोस्।
३. पाश्चराइज्ड डेरी उत्पादनहरू
किन स्वच्छ? पाश्चराइज्ड नगरिएको खण्डमा दूध र डेरी उत्पादनहरूले ब्याक्टेरिया बोक्न सक्छन्।
उदाहरणहरू: पाश्चराइज्ड दूध, दही, चीज।
सुझाव: सधैं म्याद सकिने मितिहरू जाँच गर्नुहोस् र फ्रिजमा राख्नुहोस्।
४. दुबला मासु र माछा
किन स्वच्छ? राम्ररी पकाएको मासुले साल्मोनेला जस्ता हानिकारक ब्याक्टेरियाहरूलाई मार्छ।
उदाहरणहरू: कुखुरा, माछा, अण्डा।
सुझाव: राम्ररी पकाउनुहोस् र काँचो वा कम पकाएको मासुबाट बच्नुहोस्।
५. सुरक्षा प्रमाणपत्र भएका प्याकेज गरिएका खानाहरू
किन स्वच्छ? प्रतिष्ठित ब्रान्डहरूले खाद्य सुरक्षा मापदण्डहरू पालना गर्छन्।
उदाहरणहरू: सिल गरिएका खाजा, डिब्बाबंद सामानहरू (FSSAI वा ISO चिन्हहरूको लागि जाँच गर्नुहोस्)।
सुझाव: फुलिएको वा च्यातिएको प्याकेजिङबाट बच्नुहोस्।
घरमा खानाको स्वच्छता कसरी सुनिश्चित गर्ने?
हात धुनुहोस् – खाना पकाउनु वा खानु अघि।
खाना पकाउने सतहहरू सफा गर्नुहोस् – भान्साको काउन्टर र भाँडाकुँडाहरूलाई सेनिटाइज राख्नुहोस्।
क्रस-प्रदूषणबाट बच्नुहोस् – काँचो मासु र तरकारीहरूको लागि छुट्टै चक्कु प्रयोग गर्नुहोस्।
उचित रेफ्रिजरेसन – ५ डिग्री सेल्सियसभन्दा कम तापक्रममा नाश हुने खानाहरू भण्डार गर्नुहोस्।
म्याद सकिने मितिहरू जाँच गर्नुहोस् – म्याद सकिएका उत्पादनहरू उपभोग नगर्नुहोस्।