हाम्रो व्यस्त जीवनशैली र दिनचर्याको परिवर्तनले हाम्रो खानेबानेको आदतलाई धेरै प्रभावित गरेको छ। यसैबीच, सात्विक खानाले एक सुरक्षित, जैविक र शक्तिदायी विकल्पको रूपमा आफ्नो स्थान बनाएको छ।आयुर्वेद अनुसार खानालाई तीन भागमा वर्गिकरण गरिएको छ– सात्विक, राजशी र तामासिक । सात्विक भोजन सबैभन्दा श्रेष्ठ मानिन्छ । सात्विक भोजन एक योगिक आहार संरचना हो, जसमा सबै पौष्टिक आहार सामेल हुन्छ । यो पौष्टिक हुनका साथै सुपाच्य हुन्छ । ताजा, स्वादिलो, सुपाच्य र सन्तुलित हुन्छ ।सात्विक आहारमा सत्व गुणको प्रधानता हुन्छ । योग एवं आयुर्वेदमा भनिएको छ कि, सात्विक आहारले मान्छेको जीवन सात्विक हुन्छ । यौगिक र सात्विक आहारको श्रेणीमा यस्तो भोजन सामेल गरिएको छ जसले व्यक्तिको मन र तन शुद्ध, शक्तिवद्धृक, स्वस्थ र प्रशन्नताले भरिपूर्ण हुन्छ । सात्विक भोजन आयुर्वेदको प्राचिन नियममा आधारित छ, जुन सामान्य वा पारम्पारिक विधीबाट तयार गर्न सकिन्छ ।
सात्विक खानाका फाइदाहरू:
-
शरीर र मनलाई शुद्ध र शान्त बनाउँछ।
-
ऊर्जा बढाएर दिनभरिको क्रियाशीलता कायम राख्छ।
-
रोगप्रतिरोधक शक्ति बढाउँछ।
सात्विक आहारमा खान योग्य खानेकुराहरू:
सात्विक आहार पालना गर्दा रजसिक र तमसिक श्रेणीका खानेकुराहरूबाट टाढा रहनु पर्छ। तर, केही स्रोतहरूमा सात्विक खानाको सूचीमा भिन्नता हुन सक्छ।
यी खानेकुराहरू सात्विक आहारमा स्वतन्त्र रूपमा खान सकिन्छ:
-
तरकारीहरू: पालुङ्गा, गाजर, अजवाइन, आलु, ब्रोकली, समुद्री शैवाल, साग, केराउ, फूलकोबी आदि
-
फल र फलको रस: स्याउ, केरा, मेवा, आँप, चेरी, खरबुजा, आडू, अम्बा, ताजा फलको रस आदि
-
अङ्कुरित अनाज: जौ, अमरन्थ, बुलगुर, कोदो, किन्वा, मस्याङको चामल आदि
-
नट्स, बीउ र नरिवल उत्पादन: अखरोट, पेकन, ब्राजिल नट्स, कद्दीका बीउ, सूर्यमुखी बीउ, तिल, बिना चिनी मिसाइएको नरिवल, अलसी आदि
-
चिल्लो तेल र घिउ: जैतूनको तेल, तिलको तेल, रातो पाम तेल, अलसीको तेल, घिउ आदि
-
दुध उत्पादन र विकल्पहरू: उच्च गुणस्तरको दुध, दही, पनीर; बादाम दुध, नरिवल दुध, काजु दुध; नट्स र बीउबाट बनेको पनीर
-
दालहरू र बीन उत्पादन: मसुरो, मुग, चना, बीन स्प्राउट्स, टोफु आदि
-
पेय पदार्थहरू: पानी, फलको रस, कफीन नभएको हर्बल चिया
-
सात्विक मसला र जडिबुटीहरू: धनिया, तुलसी, जायफल, जिरा, मेथी, बेसार, अदुवा आदि
-
मिठासको लागि: मह, कच्चा गन्ना चिनी वा गुड