कस्तो हावापानी उपयुक्त हुन्छ त अङ्गुर खेतीका लागि ?

अङ्गुरका जातहरु
उपयोगिताका आधारमा अड्ग्रलाई टेबल (ताजे खाइने) अङ्गर, वाइन बनाउने अङ्गुर तथा किसमिस बनाउने अगुरमा वर्गिकरण गरिएको छ ।
टेबल अङ्गुर पर्नेट, व्युष्टि सिडलेस, थोम्प्सन सिडलेस, पुसा सिडलेस
रेजिन (किसमिस)अङ्गुर: ब्याक कोरिमन्थ, मुस्काट, फियष्टा, सुल्ताना थोम्प्सन सिडलेस, पुसा सिडलेस
जुसि अङ्गुरः व्यूटि सिडलेस, मुस्काट, च्याम्पियन
बाइन अङ्गुरः ब्ल्याक चम्पा, कार्डीन, मुस्काट ब्ल्याक
क्यानिंग अङ्गुरः थोम्प्सन सिडलेस, पुसा सिडलेस

नेपालमा पाइने अङ्गुरका जातहरु
दानामा बीउ हुने
क्योडोः अमेरिकन समुहमा पर्दछ । लहराहरु ठूलो हुने, फल लाम्चो, कालो र गुलियोपना १६७ हुन्छ ।
स्टेयुबेनः यो पनि अमेरिकन समुहमा पर्दछ । लहरा मध्यम, फल सानो कालो र गुलियोपना १८५ हुन्छ ।
मुस्काट बेली एः फल सानो, वैजनी रङको फल, गुलियोपना १८५ हुन्छ ।
ओलम्पियाः लहरा ठूलो, फल ठुलो, गाढा रातो तथा गुलियोपना १७५ हुन्छ

दानामा बीउ नहने
हिमरड सिडलेसः युरोपियन र अमेरीकनको वर्णशंकर, फल सानो, सेतो गुलियोपन १६५ हुन्छ ।
अन्य नेपालमा पाइने जातहरु व्यूटि सिडलेस, पलेट, थम्प्सन सिडलेस, सुप

१, समर ब्ल्याक हुन् ।

हावापानीः पतझड फलफूल भएपनि समुन्द्री सतहदेखि उच्च पहाडसम्म खेतीगर्न सकिने यो एक मात्र फलफूल हो । तर पनि व्यावसायिक हिसाबले खेती गर्दा ठाउँ अनुसारको हावापानीमा उपयुक्त जातहरु छान्नुपर्दछ । यसले अत्याधिक वर्षा र उच्च आद्रता सहन सक्दैन । यसैले कम वर्षा, जाडो छोटो तथा लामो सुख्खा हुने ठाउँमा अड्गुर खेतीको लागि राम्रो मानिन्छ । हिउँदमा चिसो र आद्र वातावरण चाहिन्छ भने फलपाक्ने बेलामा गर्मी र सुख्खा उपयुक्त हुन्छ । यस हिसाबले बाँके, बर्दिया, कैलाली कन्चनपुर लगायतको पश्चिम क्षेत्र अङ्गुर खेतीको लागि उपयुक्त हुन्छ ।

माटोः पी.एच ५.७ भएको माटो राम्रो मानिन्छ ।
प्रसारणः कटिंगबाट, ग्रिनवुड ग्राफ्टिंग र बडिंगबाट प्रसारण गर्न सकिन्छ तर कटिंग नै सबैभन्दा प्रचलित विधि हो ।
बिरुवा लगाउने दूरीः बिरुवाको लहरा र बिरुवालाई दिइने तालिमको आधारमा दूरी तय गरिन्छ ।

रोप्ने समय : पुस-माघ
मलखादः बिरुवा रोप्ने समयमा खाडलमा २० के।जी। कम्पोस्ट दिने ।

सम्पूर्ण मलखादहरु प्रतिबोटको दरले दिने ।
पांचौ वर्ष पछि प्रत्येक बोटलाई ५० के.जी. कम्पोस्ट, युरिया १००० ग्राम, डि.ए.पी ७०० ग्राम र म्युरेट अफ पोटास ७०० ग्राम दिनुपर्दछ ।

तालिम
हेड पद्धतिः साना बोट हुने र फेदतिर बढी फल्ने जातहरु ब्युटि सिडलेस, पलेंट, डिलाइट जस्ता जातहरुमा यो विधि उपयुक्त हुन्छ । यस तरिकामा बिरुवालाई कुनै बांस वा काठको टेका दिई सिधै माथितिर बढ्न दिइन्छ र १.२ मिटरको उचाई पुगेपछि माथितिरको भाग काटेर हटाइन्छ । त्यसपछि काटेको ठाउँको तलतिर हाँगाहरु पलाउँदछन् र जमिनको सतहबाट ७५ से. मी. माथि विभिन्न दिशामा पर्ने गरी फरक दूरीमा रहेका ४ मुख्य हांगाहरुलाई बढ्न दिई अन्य हाँगाहरुलाई हटाईन्छ । यसरी छानिएका ४ वटा हाँगाहरुलाई चारै दिशामा पर्ने गरी राखी प्रत्येक हाँगामा २ वटा कोपिला मात्र राखेर टुप्पातिरको माग हटाईन्छ । यसरी राखिएका २ वटा कोपिलालाई सहायक हाँगाको रुपमा २०-३० स. मी. बढ्न दिई टुप्पातिरको भाग काटिन्छ र प्रत्येक सहायक हाँगामा २-३ वटा फुल फुल्ने कोपिला सहितको १-२ वटा फल्ने हाँगा रहन दिई अन्य भागलाई काटेर हटाईन्छ ।
बाबर, आर्वर, पर्गोलाः ठुला र बढी लहरा जाने जातहरुमा यो विधिले तालिम गरिन्छ । यो तरिका बढी खर्च लाग्ने भएपनि फल उत्पादन र गुणस्तर राम्रो हुन्छ । बगैंचा स्थापना गर्ने ठाउँको चारैतिर खम्बाहरु उठाएर करिब २.१ देखि २.४ मिटरको उचाईमा तारहरु ६ से।मी।को फरकमा पूर्व पश्चिम र उत्तर दक्षिणतिर जोडिन्छन् र तारको जालीको छानो बनाइन्छ ।
विरुवाहरुलाई तारको छानोमुनि ३-४ मिटरको दूरीमा टेकाले सहारा दिई बदन दिइन्छ र मुख्य काण्ड छानामा पुगेपछि मुन्टालाई काटेर हटाईन्छ । त्यसपछि विकास भएका हाँगाहरुमध्ये २ वटालाई मात्र विपरीत दिशामा बढ्न दिई अरुलाई फेदबाट नै काटेर हटाइन्छ । प्रत्येक मुख्य हाँगामा करिब ६० से. मी.को दूरीमा दुवैपट्टि ६ वटा सहायक हाँगाहरु राखी प्रत्येक सहायक हाँगामा ८-१० वटा प्रशाखाहरु रहन दिइन्छ ।
निफिनः मझौला बोट हुने जातहरु जस्तै मुस्काट, डिलाइट, ब्युटि सिडलेस, पलेट आदिमा यो प्रयोग हुन्छ । यस तरिकामा ४.८ मिटरको दूरीमा २ वटा खम्बा गाडेर ०.६ र ०.९ मिटरको उचाईमा २ वटा तार राखिन्छन् र तारको तलपट्टि २.४ मिटरको दूरीमा बिरुवाहरु लगाई माथितिर बढ्न दिईन्छ । बिरुवा ०.९ मिटर भएपछि मुन्टा काटेर हटाईन्छ र त्यसपछि आएका ४ वटा मुख्य हाँगा राखी तारको तल २ र माथि २ हाँगालाई बढ्न दिइन्छ ।
ओभरहेड ट्रेलिजः तारहरुलाई एउटै उचाईमा पर्ने गरी जमीनबाट १.५ -१.६ मिटरको उचाईमा रहेका क्रसबार ४५-६० से.मि.को फरकमा ३४ वटा तारहरु दुईतिरबाट २ वटा मुख्य हाँगाहरु बढ्न दिई तिनीहरुबाट पुनः ४ वटा सहायक हाँगाहरु बढ्न दिइन्छ ।
काटछाँटः अड्गुरमा काटछाँटको अत्यन्तै महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । हिउँदमा पात झरेपछि करिब ६० प्रतिशत भाग काटेर हटाउनुपर्दछ । जातअनुसार (माथि उल्लेखित टेबलमा भए अनुसार) मुना, लहरा बाँकी राखी अन्य भाग हटाउनुपर्दछ ।
फल टिप्नेः अङ्गुर टिपेर पकाउन नमिल्ने ९नन क्लाइमेक्ट्रिक० फल भएकोले फल राम्ररी पाकेपछि मात्र टिप्नुपर्दछ ।
उत्पादन:- जातअनुसार १५- ६० टन प्रति हेक्टर तथा ७५० देखि ३००० के.ज प्रति रोपनीसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ ।
बाली संरक्षण

कीराहरु

रोगहरु

अन्य समस्याहरु

 स्रोत:- नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्